زندگى آيد . . . » ( ص 80 ) ، « پس چون مزاج معتدل‌تر بود ، مرجان مردمى را پذيرا شود . . . » ( ص 101 ) و نيز رش : كتاب النجاة ص 191 ( شيخ رئيس در اينجا كلمهء توسط را معادل مزاج آورده ) ؛ رساله در ماهيت نفس ص 61 - 63 و ص 54 ؛ قصّه حىّ بن يقظان با شرح و ترجمهء فارسى ص 58 ؛ نظامى عروضى ، چهار مقاله ص 9 س 12 ببعد ( در اينجا ذكر « دهور طوال و مرور ايام » از حيث نزديكى بنظريّه تطوّر قابل توجه و دقت است ) . نظريّهء اعتدال مزاج از راه پزشكى وارد فلسفه و طبيعت‌شناسى شده و آثار آن از قرن ششم پيش از ميلاد در فلسفه ( مثلا در آراء امپدوكلس ) ظاهر است . ص 10 س 1 - « تا حرارت غريزى به آسانى بدماغ همىرود » ، يعنى از دل چه دل را معدن و موضع حرارت غريزى و روح حيوانى ميدانستند : « و قلب عضو رئيس است در آلات حيوة ، بل كى رئيس مطلق است ، چه ينبوع حارّ غريزى است ، كى حيوة ساير اعضا به آن باشد اعنى اغتذاء ايشان و نمو و استعداد قبول حسّ و حركت ارادى . » ( قطب الدين شيرازى ، درّة التاج ، بخش نخستين ج 5 ص 105 ) . مؤلّف قراضهء طبيعيّات در مواضع ديگر نيز اشاره به اين امر كرده است ، رش : ص 15 س 6 و ص 30 س 5 - 6 و ص 34 س 1 . ص 10 س 2 - « طبع حرارت هميشه سوى علوست » ، شيخ رئيس در علم طبيعى دانشنامه گويد : « هر جسمى را جايگاهى و شكلى طبيعى بود زيرا كه چون ورا بستم بجاى ندارند شك نيست كه او را حدى [ ظ :